Nieuw stikstofplan zet boeren voor ingrijpende keuzes

De nieuwe stikstofplannen van het kabinet hebben grote gevolgen voor de Nederlandse veehouderij. Boeren krijgen meer ruimte om zelf te bepalen hoe zij de emissiedoelen halen, maar moeten vanaf 2035 wel voldoen aan strikte uitstootnormen. Naast investeringen in staltechniek en mestaanpak ziet het kabinet ook voer en voeding nadrukkelijk als instrument om de ammoniakuitstoot te verlagen

Dat blijkt uit de vrijdag gepresenteerde kabinetsplannen Om de transitie mogelijk te maken investeert het kabinet de komende tien jaar ruim 20 miljard euro in stikstofreductie, natuurherstel en ondersteuning van boeren. De toekomst van een agrarisch bedrijf wordt daarbij niet alleen bepaald door de ondernemer, maar steeds vaker ook door de ligging van het bedrijf en de keuzes die de komende jaren worden gemaakt.

Bedrijfsspecifieke emissienorm

De belangrijkste koerswijziging is het afscheid van de KDW als wettelijke norm. In plaats daarvan wil het kabinet sturen op emissiereductie. Vanaf 2035 moet iedere veehouder voldoen aan maximale uitstootnormen voor ammoniak en broeikasgassen. Ondernemers mogen zelf bepalen hoe zij die doelen behalen, maar wie niet aan de eisen voldoet, kan uiteindelijk worden geconfronteerd met sancties of een korting op productierechten. Voor de melkveehouderij wordt deze norm vastgesteld op 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht in 2035. Voor de pluimvee-, varkens- en kalverhouderij volgen de normen begin 2027. 

Vrijwilligheid blijft het uitgangspunt, maar het kabinet maakt duidelijk dat ingrijpen mogelijk is als de landelijke stikstofdoelen niet worden gehaald. Daardoor worden investeringen in emissiearme stallen, innovatieve technieken en bedrijfsmanagement voor veel ondernemers vrijwel onvermijdelijk.

Nevedi: ‘Impact stikstofplannen groter dan verwacht’

De stikstofplannen hebben volgens Erwin Wunnekink, directeur van Nevedi, een grotere impact dan eerder werd verwacht. “Met name het grote aantal gebieden met zonering en de eisen rond grondgebondenheid zijn heel ingrijpend. Terwijl grondgebondenheid niets met stikstof te maken heeft. Dat raakt vooral de melkveehouderij.” Verdere krimp van de veehouderij gaat de diervoedersector zeker raken. “Wij zien een grote rol voor voermaatregelen en advisering, maar door de krimp staat de verdiencapaciteit onder druk.”

Positief noemt Wunnekink de keuze voor doelsturing alhoewel de uitwerking nog niet duidelijk is. “Als voersector kunnen en willen we daar een bijdrage aan leveren.” Toch plaatst hij vraagtekens bij de haalbaarheid van de doelen. “De ambitie voor de hele sector is een ammoniakreductie van 42 tot 46 procent ten opzichte van 2019. Daarvan moet het grootste deel uit de melkveehouderij komen.” Volgens de directeur zijn de beschikbare maatregelen echter beperkt en kostbaar. “Verdere verlaging van het ruw eiwitgehalte, methaanremmers, innovatieve stalsystemen en managementmaatregelen brengen extra kosten met zich mee.”

Een grote zorg is de onzekerheid voor agrarische ondernemers. “Als de doelen in 2035 niet worden gehaald, bestaat de mogelijkheid dat wordt gekort op dierrechten. Maar wat is het handelingsperspectief?” Wunnekink benadrukt dat veel uiteindelijk afhangt van de definitieve invulling van de maatregelen.

Belangrijke rol voor voeding

Ook voeding speelt een belangrijke rol in de nieuwe aanpak. Het kabinet noemt voer- en managementmaatregelen nadrukkelijk als instrumenten om de ammoniakuitstoot te verlagen. Een nauwkeuriger afgestemd rantsoen, een efficiëntere benutting van eiwit en de inzet van innovatieve voedermiddelen of additieven kunnen de stikstofuitscheiding van dieren verminderen.

Omdat de overheid stuurt op emissiedoelen in plaats van op verplichte maatregelen, krijgen veehouders meer ruimte om met een combinatie van voeding, management, mestaanpak en staltechniek aan de normen te voldoen. Diervoedersector kan met voeders en advies zodoende een belangrijke leveren aan de emissiereductie.

Norm voor grondgebondenheid

Vanaf 2035 geldt voor de melkveehouderij een wettelijke norm voor grondgebondenheid, waardoor bedrijven voldoende grond moeten hebben voor hun veestapel. Deze is gesteld op 2,6 GVE’s per hectare. Vooral in intensieve regio’s kan dit leiden tot extra grondverwerving, een nauwere samenwerking met akkerbouwers of minder dieren houden. De boerenorganisaties voorzien hier grote probleem voor bedrijven gezien de schaarste en hoge grondprijzen.

Bedrijven bij Natura 2000-gebieden

Bedrijven in de buurt van Natura 2000-gebieden krijgen te maken met overgangszones van 500 tot 1.000 meter. Daar wordt extensivering de norm. Boeren in die gebieden krijgen ruimte om zelf te kiezen voor bijvoorbeeld biologische landbouw, natuurbeheer, verbreding of verplaatsing. Blijven de resultaten in 2035 achter, dan kan het Rijk aanvullende regels opleggen tot aan een generieke korting aan toe.

Het kabinet wil tegelijkertijd nieuwe verdienmodellen stimuleren. Extensieve, biologische en regeneratieve landbouw krijgen extra steun, terwijl ook supermarkten en andere ketenpartijen worden aangespoord om de afzet van duurzame producten te vergroten. Daarnaast komt extra financiële ondersteuning beschikbaar voor jonge boeren die hun bedrijf willen overnemen en verduurzamen.

Gevolgen verschillen sterk per bedrijf

De gevolgen verschillen sterk per bedrijf. Ondernemers die al hebben geïnvesteerd in verduurzaming of beschikken over voldoende grond lijken het best voorbereid op de nieuwe regels. Intensieve bedrijven, met name in de buurt van Natura 2000-gebieden, staan voor de grootste uitdaging. Voor hen stapelen de investeringen en verplichtingen zich op, waardoor uitbreiding of zelfs voortzetting van de huidige bedrijfsvoering niet vanzelfsprekend is.

Weerstand tegen de plannen

Vanuit diverse agrarische organisaties en ook politieke partijen is er veel weerstand tegen de plannen. De meeste kritiek richt zich op de uitvoerbaarheid en de onzekerheid. Organisaties vinden dat het kabinet veel nieuwe verplichtingen oplegt, terwijl nog niet duidelijk is of de vergunningverlening dan weer op gang komt. Volgens hen moeten ondernemers eerst investeren en aan strengere eisen voldoen, zonder de zekerheid dat dit ook leidt tot meer ontwikkelruimte. Ook de overgangszones van 500 tot 1.000 meter rond Natura 2000-gebieden zorgen voor veel weerstand. LTO noemt deze zones bijvoorbeeld onbegrijpelijk en vraagt zich af waarop de gekozen afstanden zijn gebaseerd.

Verder is er kritiek op de nieuwe norm voor grondgebondenheid. Vooral in gebieden waar landbouwgrond schaars en duur is, vrezen melkveeboeren dat bedrijven extra grond moeten aankopen of hun veestapel moeten verkleinen wat niet overal mogelijk is. Ook wijzen belangenorganisaties erop dat de emissiedoelen al vastliggen, terwijl nog niet duidelijk is welke technieken uiteindelijk beschikbaar en toegestaan zijn om die doelen te halen.

Vanuit natuurorganisaties klinkt juist de tegenovergestelde kritiek. Zij vinden dat het pakket onvoldoende zekerheid biedt dat de natuur herstelt en betwijfelen of de stikstofuitstoot ver genoeg zal afnemen.

Redactie De Molenaar

Redactie De Molenaar bestaat uit vakjournalisten en sectorexperts die de Nederlandse en Belgische diervoederindustrie op de voet volgen. Met nauwe contacten in de sector brengt de redactie dagelijks nieuws en achtergrondinformatie over diervoeding, grondstoffen, mengvoerproductie, techniek, marktontwikkelingen en wet- en regelgeving. Zo houdt De Molenaar professionals in de diervoederindustrie op de hoogte van wat er speelt in hun vakgebied.

Bekijk alle berichten

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Mis geen enkel nieuws uit de diervoederindustrie